ارائه روشی تلفیقی برای ارزیابی طرح‌های تفصیلی شهری (مطاله موردی: طرح تفصیلی منطقه ۶ شهرداری شیراز)

نویسندگان

1 دانشیار دانشکدۀ شهرسازی پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 دانش آموخته دوره کارشناسی ارشد مدیریت شهری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

چکیده

طرح‌های تفصیلی شهری مهم‌ترین ابزار ساماندهی نظام‌مند کالبدی شهرها، محسوب می‌شوند که در مواجه با نارسایی‌های کالبدی- فضایی شهرهای کشور به کار گرفته می‌شوند. علی‌رغم سابقه طولانی تهیه و اجرای آنها، ارزیابی میزان تحقق‌پذیری اهداف و موفقیت طرح‌های تفصیلی به‌ندرت انجام‌شده است و درنتیجه بازخورد آن در نظام برنامه‌ریزی انعکاس چندانی نداشته است؛ بنابراین، برای نیل به یک برنامه‌ریزی و مدیریت پویا، مستمر، منعطف و مبتنی بر واقعیات طرح‌های تفصیلی شهری، ارزیابی آنها گامی ضروری است. هدف پژوهش حاضر، تحلیل و ارزیابی میزان تحقق‌پذیری و موفقیت طرح تفصیلی منطقه 6 شهرداری شیراز است، در این راستا از تلفیق دو روش ارزیابی«طرح/فرایند/نتایج»1 و «فرایند تهیه برنامه/ اجرای برنامه»2 برای تدقیق معیارهای ارزیابی استفاده‌شده است. نتایج تحقیق علاوه بر بررسی نقاط قوت و ضعف تهیه و اجرای طرح تفصیلی مذکور، فرایندی از ارزیابی طرح‌های تفصیلی شهری را پیشنهاد می‌دهد که می‌تواند در ارزیابی طرح‌های مشابه مورداستفاده قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها


1. بهزاد‌فر، مصطفی. (1388). طرح‌ها و برنامه‌های شهرسازی شهرسازی. تهران: نشر هنر.
2.پوراحمد، احمد؛ حاتمی‌نژاد، حسین؛ و حسینی،‌هاد‌ی.(1385). آسیب شناسی طرح‌های توسعه شهری در کشور. پژوهش‌های جغرافیایی،38،167-180.
3. د‌بیرخانه شورای عالی شهرسازی و معماری ایران. (1383). مجموعه مصوبات شورای عالی شهرسازی و معماری ایران. تهران: د‌بیرخانه شورای عالی شهرسازی و معماری ایران.
4.د‌لیر، کریم؛ و ملکی، سعید. (1386). بررسی تغییرات کاربری اراضی شهری د‌ر طرح‌های جامع و تفصیلی شهر ایلام طی د‌هه 1372-1382. مجله جغرافیا و توسعه‌ی ناحیه‌ای، 8، 65-93.
5.رضایی، محمد‌رضا؛ و رحیمی، اسمعیل. (1392). بررسی علل تغییر کاربری
اراضی د‌ر طرح‌های تفصیلی شهری و تأثیر آن بر خد‌مات شهری مطالعه مورد‌ی شهر مرود‌شت. پژوهش و برنامه ریزی شهری، 13، 77-96.
6.زیستا، مهند‌سین مشاور.(1372). طرح ارزیابی جامع شهری ایران (مراغه، اراک، یزد، بند‌رعباس، شیراز، زاهد‌ان، رشت). تهران: سازمان برنامه و بود‌جه.
7.سعید‌نیا، احمد.(1383). کتاب سبز، راهنمای شهرد‌اری‌ها (جلد پنجم)، طرح‌های شهری د‌ر ایران. تهران: سازمان شهرد‌اری‌ها و د‌هیاری‌های کشور.
8.شارمند، مهند‌سین مشاور. (1379). شیوه‌های تحقق طرح‌های توسعه شهری. جلد سوم. تهران: انتشارات سازمان شهرد‌اری‌های کشور.
9.شفیعی د‌ستجرد‌ی، مسعود. (1392). نوسازی بافت‌های فرسود‌ه و ضرورت تغییر نگرش د‌ر تهیه و اجرای طرح‌های جامع و تفصیلی (نمونه مورد‌ی: شهر اصفهان). باغ نظر،24، 91-104.
10.شهر و خانه، مهند‌سین مشاور. (1383). بازنگری طرح جامع شهر شیراز. جلد1. شیراز: اد‌‌اره راه و شهرسازی استان فارس.
11.صارمی، حمید رضا؛ و توتزاری، سهیلا. (1393) سنجش و ارزیابی سطوح برخورد‌اری مناطق شهری کلان‌شهر تهران با استفاد‌ه از تکنیک TOPSIS. هویت شهر، 18، 60-47.
12.طبیبیان، منوچهر؛ و آسود‌ه، علی. (1393). کاربرد روش طرح فرایند نتایج (PPR) در ارزیابی طرح‌های شهری. محیط شهری، 4، 50- 35
13.عزیزی، محمد مهد‌ی؛ ابویی ارد‌کان، محمد؛ و نوری، نسرین. (1391)، بررسی نقش کنشگران و ابزارهای مد‌یریت شهری در یکپارچگی مد‌یریت کلانشهر تهران. هویت شهر، 10 ، 16-5.
14.فرنهاد،مهند‌سین مشاور.(1383). بازنگری طرح تفصیلی منطقه 6 شهرد‌اری شیراز. شیراز: اد‌اره راه و شهرسازی استان فارس.
15.فریور صد‌ری، بهرام.(1393). تحولات طرح ریزی شهری ایران د‌ر د‌وران معاصر. تهران: آذرخش.
16.قراگزلو، زهرا. (1365). نقش ارزیابی د‌ر روند برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای و تکنیک‌های رایج آن. تهران: مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن تهران.
17.معاونت هماهنگی و برنامه‌ریزی شهری. (1393). سالنامه آماری شهرد‌اری شیراز. شیراز: اد‌اره آمار، اطلاعات و خد‌مات رایانه‌ای شهرد‌اری شیراز.
18.موسوی، سید علی؛ رفیعیان، مجتبی.(1383). ارزیابی میزان تحقق پذیری طرح‌های جامع و تفصیلی شهرهای استان آذربایجان شرقی. د‌انشکد‌ه علوم انسانی و اجتماعی دانشگاه تبریز،17، 177-201.
19.نقش‌جهان پارس، مهند‌سین مشاور. (1374). طرح تفصیلی منطقه 6 شهرداری شیراز. شیراز: اد‌اره راه و شهرسازی استان فارس.
20.نوریان، فرشاد؛ وحید‌ی برجی، گلد‌یس.(1394). ارزیابی برنامه‌ریزی کاربری زمین در طرح‌های توسعه شهری بر مبنای شاخص‌های نیازسنجی و مکان‌سنجی (نمونه مورد‌مطالعه: شهر بجنورد)، آمایش سرزمین،1، 69-49.


21. Alexander, E. (2006). Problems and prospects: dilemmas in evaluation and directions for the future. Evaluating and Planning. Evolution and Prospects (pp. 267-276). USA: Routledge press.
22. Alexander, E. R., & Faludi, A. (1989). Planning and plan implementation: notes on evaluation criteria. Environment and Planning B: Planning and Design, 16(2), 127-140.
23. Berke, P., Backhurst, M., Day, M., Ericksen, N., Laurian, L., Crawford, J., & Dixon, J. (2006). What makes plan implementation successful? An evaluation of local plans and implementation practices in New Zealand. Environment and Planning B: Planning and Design, 33(4), 581-600.
24. Faludi, A. (2000). The performance of spatial planning. Planning practice and Research, 15(4), 299-318.
25. Khakee, A. (2003). The emerging gap between evaluation research and practice. Evaluation, 9(3), 340-352.
26.Altes, W. K. K. (2006). Stagnation in housing production: another success in the Dutch ‘planner's paradise’?. Environment and Planning B: Planning and Design, 33(1), 97-114.
27. Lichfield, N., & Prat, A. (1998). Linking ex ante and ex post evaluation in British town planning. In Evaluation in Planning (pp. 283-298). Netherlands Springer Netherlands.
28. Laurian, L., Day, M., Berke, P., Ericksen, N., Backhurst, M., Crawford, J., & Dixon, J. (2004). Evaluating plan implementation: A conformance-based methodology. Journal of the American Planning Association, 70(4), 471-480.
29. Mastop, H., & Needham, B. (1997). Performance studies in spatial planning: the state of the art. Environment and planning B: planning and design, 24(6), 881-888.
30. Norton, R. K. (2005). More and better local planning: State-mandated local planning in coastal North Carolina. Journal of the American Planning Association, 71(1), 55-71.
31. Oliveira, V., & Pinho, P. (2009). Evaluating plans, processes and results. Planning theory & practice, 10(1), 35-63.
32. Oliveira, V., & Pinho, P. (2010). Evaluation in urban planning: Advances and prospects. Journal of Planning Literature, 24(4), 343-361.
33. Talen, E. (1996). Do plans get implemented?. A review of evaluation in planning. Journal of planning literature, 10(3), 248-259.