مکان‌یابی پارک‌های بزرگ مقیاس برای مراکز شهری با استفاده از فرایند سه مرحله‌ایِ تحلیل سلسله مراتبی- شبکه‌ای (مطالعه موردی: منطقه 8 (تاریخی – فرهنگی) شیراز)

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری ، دانشگاه اصفهان

2 استاد گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

چکیده

فضاهای سبز به عنوان جزئی از نظام عملکردی، واجد ارزش­های اجتماعی و اکولوژیکی برای بافت مرکزی شهرها می­باشند و مکان‌یابی صحیح آنها برای برخورداری از یک مرکز شهری سرزنده اهمیت بسیاری دارد. امروزه قابلیت روش­های مختلف تصمیم­گیری چندمعیاره از جمله فرایندهای تحلیل شبکه­ای و سلسله­مراتبی در حوزه مکان‌یابی به اثبات رسیده است. پژوهش حاضر، توسعه فضای سبز شهری را در مرکز شهر شیراز  با استفاده از سیستم پشتیبان تصمیم­گیری متشکل از فرایند سه مرحله­ای تحلیل سلسله­مراتبی-شبکه­ای و سیستم اطلاعات جغرافیایی بررسی می­کند. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که ترکیب دو فرایند تحلیل سلسله مراتبی-شبکه­ای ضمن رفع مشکلات تحلیل سلسله مراتبی، مدل مناسبی را برای تعیین میزان اهمیت معیارها، بررسی قابلیت اراضی و انتخاب موقعیت مکانی بهینه فضای‌ سبز برای مناطق شهری به ویژه بافت تاریخی که دچار کمبود اراضی وسیع و مناسب است، فراهم می‌آورد. این پژوهش می­تواند در جهت تحقق توسعه پایدار شهری از طریق پایه­گذاری شیوه­های استاندارد تصمیم­گیری در برنامه­ریزی فضاهای سبز مورد استفاده قرارگیرد. 

کلیدواژه‌ها


1. بیرانوندزاده، مریم؛ قزلی، سیاوش؛ سالاری سردری، فرضعلی؛ و سبحانی، نوبخت. (1394). تحلیل ساختار فضایی-کالبدی بافت مرکزی شهر خرم آباد. دو فصلنامه پژوهش‌های منظر، 2(3)، 73-86.
2. پریزادی، طاهر؛ شیخی، حجت؛ و ابراهیم پور، مریم. (1391). مکان‌یابی فضای سبز شهری (پارک‌های درون شهری) با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (مطالعه موردی: منطقه 9 کلان‌شهر مشهد). مجله علمی-پژوهشی برنامه‌ریزی فضایی، 2(3)، 111-134.
3. پوراحمد، احمد؛ شادمان رودپشتی، مجید؛ حسن‌پور، سیروس؛ شهرابی فراهانی، امیر؛ و فرجی راد، خدر. (1394). مکان‌یابی فضای سبز شهری در شهرداری منطقه 15 کلان‌شهر تهران در محیط GIS. فصلنامه پژوهش‌های جغرافیای انسانی، 91، 33-46.
4. توکلی، نیکی و ماجدی، حمید. (1392). عملکرد محیط‌هاى سبز و طبیعى در ارتقاء سلامت روحى- روانى انسان. نشریه هویت شهر، 13، 23-33.
5. رضایی، محمدرضا؛ شکور، علی؛ شمس‌الدینی، علی؛ باقری، غلامرضا؛ و یدیساری، فرزاد. (1390). پایش و ارزش‌گذاری اراضی شهری به منظور ایجاد پارک‌ها و فضای سبز در شهر یاسوج، مجله پژوهش و برنامه شهری، 2(7)، 39-52.
6. زبردست، اسفندیار. (1380). کاربرد «فرایند تحلیل سلسله‌مراتبی» در برنامه‌ریزی شهری و منطقه ای. نشریه هنرهای زیبا، 10، 13-21.
7. زبردست، اسفندیار. (1389). کاربرد فرایند تحلیل شبکه‌ای (ANP) در برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای. نشریه هنرهای زیبا -معماری و شهرسازی، 41، 79-90.
8. زبردست، اسفندیار. (1393)، کاربرد مدل F’ANP در شهرسازی، نشریه هنرهای زیبا -معماری و شهرسازی، 19(2)، 23-38.
9. قادرمرزی، حامد؛ کاشفی دوست، شیدا؛ قادرمرزی، جمیل؛ و کاشفی دوست، دیمن. (1395). تحلیلی بر الگوی پراکنش فضایی-مکانی فضای سبز و مکان‌یابی بهینه پارک‌های شهری با بهره‌گیری از مدل ANP و تحلیل شبکه (مطالعه موردی: شهر پیرانشهر). جغرافیا و توسعه، 42، 145-160.
10. محمدی، جمال؛ ضرابی، اصغر؛ و احمدیان، مهدی. (1391). اولویت سنجی مکانی توسعه فضاهای سبز و پارک‌های شهری با استفاده از روش AHP (نمونه موردی: شهر میاندوآب)، فصلنامه علمی-پژوهشی نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی، 4(2)، 41-62.
11. صبری، سهیل؛ مشارزاده مهرابی، زهرا؛ بری، سینا. (1388). مقایسه تطبیقی نظریات در مورد پارک‌های اداری و توسعه پایدار شهری. نشریه هویت شهر، 111-122.
12. مشهودی، سهراب. (1380). ضوابط ساخت و ساز در مراکز شهرهای ایران، تهران، ماهنامه شهرداری‌ها، 34، 36-39.
13. مهندسین مشاور شهر و خانه. (1394). بازنگری طرح تفصیلی شهر شیراز. مصوب شورای عالی معماری و شهرسازی ایران.
14. وارثی، حمیدرضا؛ تقوایی، مسعود؛ و شریفی، نسرین. (1394). تحلیل فضایی و مکان‌یابی بهینه فضاهای سبز شهری (نمونه‌موردی: شهر نجف‌آباد)، مجله پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، 6(21)، 51-72.


15. Chandio, A. I., Matori, A. N., Lawal, D. U., & Sabri, S. (2011). GIS-based land suitability analysis using AHP for public parks planning in Larkana city. Modern Applied Science, 5(4), 177-189.
16. Baltimore Department of Planning, Office of Sustainability. (2015). Green pattern book: using vacant land to create greener neighborhoods in Baltimore. U.S. Forest service.
17. Baycan-Levent, T., & Nijkamp, P. (2004). Evaluation of Urban Green Spaces, in D. Miller, D. Patassini (Eds) Accounting for Non-Market Values in Planning Evaluation: Alternative Methodologies and International Practices, Aldershot, Ashgate, 63-88.
18. Brown, C. B., & Elms, D. G. (2013). Engineering decision: framework, process and concerns. Journal of Civil Engineering and Environmental Systems, 30(3-4), 175-198.
19. Chen, Y., Khan, S., & Paydar, Z. (2010). A fuzzy GIS-based spatial multi-criteria evaluation framework for irrigated agriculture. Irrigation and drainage, 59(2), 17–188.
20. Feizizade, B., & Blaschke, T. (2012). Land suitability analysis for Tabriz County, Iran: a multi-criteria evaluation approach using GIS. Journal of Environmental planning and managemen, iFirst article, 1–23.
21. Felice, F. D., & Perillo, A. (2015). Multidimensional Balanced Efficiency Decision Model. Journal of Technology Management & Innovation, 10(3), 92-103.
22. Goztepe, K., & Boran, S. (2012). A decision support system for supplier selection using fuzzy analytic network process and artificial neural network integration. Scientific Research and Essays, 7(43), 3702-3717.
23. Jacobs, J. (1961). The Death and Life of Great American Cities. London: Pamlico.
24. Jim. C. Y. (2014). Green-space preservation and allocation for sustainable greening of compact cities. Cities, 21(4), 311-320.
25. Lawal, D. U., Matori. A. N., & Balogun. A. L. (2011). Geographic Information System and Multi-Criteria Decision Analysis in Proposing New Recreational Park Sites in Universiti Teknologi Malaysia. Modern Applied Science, 5(3), 39-55.
26. Lee, M. C. (2010). The analytic hierarchy and network process in multi-criteria decision-making: performance evaluation and selecting key performance indicators based on ANP model. Convergence and Hybrid Information Technologies. (pp. 126-148). Book edited by: Marius Criasan, INTECH, Crotia.
27. Lindholst, C. A., Bosch, C. C. K., Kjoller, C. P., Sullivan, S., Kristoffersson, A., Fors, H., & Nilsson, K. (2016). Urban green space qualities reframed toward a public value management paradigm. Urban Forestry & Urban Greening, 17, 166-177.
28. Malczewski, J. (2006). GIS-based multi-criteria decision analysis: a survey of the literature. International journal of geographical information science, 20 (7), 703-726.
29. Nordic Green Space Award (NSGA). (2012). The Nordic Green Space Award fra A til Z (The Nordic Green Space Award – from A to Z). Retrieved April 2, 2015 (in Danish, Swedish and Norwegian) from www.nordicgreenspaceaward.com/.
30. Piantanakulachai, M. (2005). Analytic network process model for highway corridor planning. Paper prerented at the international symposium on the analytic hierarchy process (ISAHP), Honolulu, 8-10 July 2005.
31. Saaty, T. L. (2004). Fundamentals of the analytic network process-dependence and feedback in decision making with a single network. Journal of system science and systems engineering, 13(2), 129-157.
32. Saaty, T. L. (2008). The analytic hierarchy and analytic network measurement process: application to decisions under risk. European journal of pure and applied mathematics, 1(1), 122-196.
33. Sadeghi, M., Rashidzade, M. A., & Soukakian. M. A. (2012). Using analytic network process in a group decision making for supplier selection. Informatica, 23(4), 621-643.
34. Soltani, A., & Zargari, M. E. (2011). Hospital site selection using two stage fuzzy multi-criteria decision making process. Journal of urban and environmental engineering, 5(1), 32-43.
35. Taslicali, A. K., & Ercan, S. (2006). The analytic hierarchy & the analytic network processes in multi-criteria decision-making: a comparative study. Journal of Aeronautics and Space Technologies, 2(4), 55-65.
36. Zebardast, E. (2013). Constructing a social vulnerability index to earthquake hazards using a hybrid factor analysis and analytic network process (F’ANP) model. Natural Hazards,65(3), 1331-1359.