مطالعه تطبیقی نحو فضای معماری کاروانسرا‌های دوره قاجاریه (مطالعه موردی: کاروانسرا‌های قزوین و کاشان)

نویسندگان

1 استادیار دانشکده معماری وشهرسازی، دانشگاه آزاد واحد قزوین، قزوین، ایران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد معماری، دانشکده معماری وشهرسازی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد قزوین،قزوین، ایران.

چکیده

یکی از دستاورد­های تکنیک‌های نحو­ فضا1جهت تحلیل­ روابط فضایی ساختمان‌ها، ترسیم نمودار توجیهی می­باشد. هدف این پژوهش نمایش نحوه استفاده از تکنیک چیدمان فضا در تحلیل روابط خاص معماری کاروانسرا­های ایرانی می­باشد. «امنیت» و «دسترسی» از مهم‌ترین فاکتورها در خلق روابط فضایی کاروانسراهای ایران محسوب می­شوند. این عوامل با ترسیم نمودار­های توجیهی چندین نمونه از کاروانسرا­های قزوین و کاشان مورد مطالعه قرار ­گرفته­اند.
در این پژوهش، با کمک مطالعات کتابخانه­ای و میدانی، شناخت کاروانسرا­های منتخب انجام شده­، پس از بررسی چیدمان فضایی این کاروانسرا­ها، با ترسیم نمودار­های توجیهی، به تحلیل آنها بر­اساس نگرش نحو فضا پرداخته شده است. در پایان، مقایسه تطبیقی حجره­ها، انبار­ها و صحن کاروانسرا­ها و ارتباط با سایر فضاها، دسترسی و امنیت آنها با استفاده از شیوه «ترسیم و تحلیل نمودار­های توجیهی» انجام شده ­است. چنین برمی­آید که بازخوانی مفاهیم معماری کهن در جهت احیای هویت ایرانی از دریچه دستاوردهای این پژوهش قابل پیگیری باشد.

کلیدواژه‌ها


1. بل، سایمون؛ و ریسمانچیان، امید.(1389). شناخت کاربردی چیدمان فضا در درک پیکره بندی فضایی شهرها. نشریه هنرهای زیبا، 43، 49-56.

2.بل، سایمون؛ و ریسمانچیان، امید. (1390). بررسی جدا افتادگی فضایی بافتهای فرسوده در ساختار شهر تهران به روش چیدمان فضا.باغ نظر، 8(17)،69-80.

3.حاجی­قاسمی،‌کامبیز. (1383). گنجنامه ؛فرهنگ آثار معماری اسلامی‌ایران، دفتردهم: بنا­های بازار. بخش دوم. تهران: روزنه.

4.حبیب، فرح؛ و شاملو، شبنم.(1392). تبیین مفهوم­شناختی معیارهای زیباشناسی در منظرشهر. هویت­شهر، 7(16)، 5-14.

5. رجبی، آزیتا.(1386). ریخت شناسی بازار. تهران : موسسه انتشارات آگاه.

6.رجبی، آزیتا؛ و سفاهن، افشین.(1388). بازار‌های ایرانی تجسم اندیشه­های پایدار. فصلنامه علمی‌پژوهشی جغرافیا، 3(11)، 113-127.

7. رحیمی، لیلا؛ و پیربابایی، محمد­تقی. (1392). نقش سازماندهی فضایی و ادراکی خیابان در احساس امنیت عابرین(مطالعه موردی: شهر تبریز). هویت شهر، 7(16)، 71-80.

8. سلطانزاده، حسین. (1380). بازارهای ایرانی. تهران: دفترپژوهش‌های فرهنگی.

9. سلطانزاده، حسین. (1373). فضاهای شهری در بافتهای تاریخی ایران.تهران :دفتر پژوهش­های فرهنگی.

10. عباس­زادگان، مصطفی. (1381). روش چیدمان فضا در فرایند طراحی شهری با نگاهی به شهر یزد.دو فصلنامه مدیریت و برنامه ریزی شهری، 3(9)، 64-115.

11. معماریان، غلامحسین. (1381). نحو فضای معماری. صفه، 12(35)، 75-83.

12.  معماریان، غلامحسین. (1391). سیری در مبانی نظری معماری. تهران: انتشارات سروش دانش.

13. معماریان، غلامحسین؛ فیضی، محسن؛ کمالی­پور، حسام؛ و موسویان، محمد­فرید. (1391). ترکیب شکلی و پیکره بندی فضایی در مسکن بومی: مقایسه تطبیقی عرصه­بندی فضای مهمان در خانه­های سنتی کرمان. فصلنامه مسک نومحیط روستا، 31(138)،3-16.

14. ملا­زاده، عباس؛ بارانی پسیان، وحید؛ و خسرو­زاده، محمد. (1391). کاربرد چیدمان فضایی در خیابان ولیعصر شهر باشت. دو فصلنامه مدیریت شهری، 10(29)،81-90.

15. ملا­زاده، کاظم ؛ و محمدی، مریم­. (1379)­. بناهای عام­المنفعه(آب­انبار، بازار، پل، سد، حمام). تهران: پژوهشگاه فرهنگ و هنراسلامی.

16. یزدانفر، عباس؛ موسوی، مهناز؛ و زرگر­دقیق،‌ هانیه. (1387). تحلیل ساختار­فضایی شهر تبریز در محدوده بارو با استفاده از تکنیک اسپیس سینتکس.ماهنامه بین المللی راه و ساختمان، 6(49)، 27-36.

17. Brown, ­F. E. ­(1990).Comment on chapman: some notes on the application of spatial measures to prehistoric settlementsin R.samson­(Ed.), ­The social archeaology of houses. Edinburg: Edinburg University Press.

18. Memarian,­GH., & Sadoughi, A. )2011(. Application of access graphs and home calture: Examining factors relative to climate and privacy in Iranian houses .Scientific Research and Essays, 6(30),6350-6363.

19. Orhun, D., Hillier, B., & Honson, J.(1995). Spatial types in traditional Turkish houses. J.Environment and Planning B: plan, 12(62), 475-498.