نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران.

2 استاد، گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه علم و صنعت، تهران، ایران (مسئول مکاتبات).

3 استادیار، گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران.

چکیده

در دهه­های اخیر نگرش­های متعددی در رابطه با شکل­گیری «کیفیت فضاهای عمومی شهری» مطرح شده است. اما آنچه قابل‌تشخیص است، عدم توجه به مفهوم کیفیت فضایی یکپارچه و رویکرد کل­نگر آن در حوزه شهرسازی است. برای دستیابی به هدف تحقیق، منطقه پنج شهرداری تهران به‌صورت مورد پژوهی موردبررسی قرارگرفته است. بر اساس مبانی نظری در چارچوب مذکور، 5 معیار کلیدی درزمینه شکل­گیری کیفیت فضایی یکپارچه در فضاهای عمومی شهری دارای اهمیت می­باشند. تبیین 5 مؤلفه، به‌واسطه 10 معیار و 33 متغیر با استناد به انجام معادلات ساختاری به همراه روایی و پایایی موردتوجه قرارگرفته است. بنابراین، امکان طرح مدلی 5 عاملی در این زمینه فراهم‌شده که درعین‌حال، گامی اساسی در مسیر و تدوین مدلی ساختاری در سطحی فراتر است، الگوی موردتوجه ازنقطه‌نظر هماهنگی داده­ها با ساختار عاملی آن از برازندگی قابل قبولی برخوردار است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

  1. احمدی­پور، زهرا؛ و قادری حاجت، مصطفی. (1394). ساماندهی و آمایش سیاسی فضای شهری، تهران: مرکز مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت)، مرکز تحقیق و توسعه علوم انسانی.
  2. ارباب، پارسا؛ عزیزی، محمدمهدی؛ و زبردست، اسفندیار. (1394). تبیین معیارهای کلیدی فرآیند شکل­گیری هویت مکان در توسعه شهری جدید (مطالعه موردی: منطقه 22 تهران). هنرهای زیبا، 20(4)، 5- https://jfaup.ut.ac.ir/article_59666_848dd7c3d03e3076ceeedaa874f53703.pdf
  3. بریاجی، فرزاد؛ حاتمی­نژاد، حسین؛ و اقبالی، ناصر. (1398). تحلیلی بر کیفیت زندگی شهری و تفاوت‌های فضایی آن در (مناطق 1 و 19 کلان‌شهر تهران). فصلنامه جغرافیا، 9(2). 457-473. http://www.jgeoqeshm.ir/article_89105_ee177599e72f7d10f699dc5e60f2ea87.pdf
  4. بنتلی، ایان؛ الکک، آلن؛ مورین، پال؛ مک گلین، سو؛ اسمیت، گراهام. (1386). محیط­های پاسخ­ده، کتاب راهنمای طراحان، (مصطفی بهزادفر، مترجم). تهران: انتشارات دانشگاه علم و صنعت. (نشر اصلی اثر، 1985).
  5. پاک‌نهاد، حدیثه؛ و پژوهان­فر، مهدیه. (1396). بهبود الگوهای کیفیت فضایی پارک­های شهری به‌منظور افزایش تعاملات اجتماعی شهروندان، نمونه موردی: پارک­های شهر گرگان. آمایش جغرافیایی فضا، 26، 183-197. http://gps.gu.ac.ir/article_60548_e0c5b78c986c64a8acdc7fc98e0e059b.pdf
  6. پورحسین روشن، حمید؛ پورجعفر، محمدرضا؛ و صارمی، حمیدرضا. (1398). تبیین و بازتولید قدرت­های مؤثر بر افزایش کیفیت حضور پذیری بانوان با رویکرد ایرانی – اسلامی (فضای شهری پیرامون بقعه متبرکه). هویت شهر، 45 (15)، 97- 110. https://hoviatshahr.srbiau.ac.ir/article_14942_75ca355a05c5abf098c75de747a73ca3.pdf
  7. تیموری، شراره. (1392). تبیین و بررسی شاخص­های روش­های تحقیق کاربردی در طراحی صنعتی. هنرهای زیبا- هنرهای تجسمی، 18(4)، 67-74. https://jfava.ut.ac.ir/article_36444_17ab7fabaa2c010ce34dcbff305f733d.pdf
  8. تیموریان، کتایون؛ و محسن میر، سید. (1399). ارزیابی کیفیت بصری- فضایی منظر شهری در گذر زمان (موردمطالعه: ناحیه 8 منطقه یک تهران). مطالعات مدیریت شهری، 12(43)، 15-26. https://ums.srbiau.ac.ir/article_17123_fbdf89c469a806a4ad54108661126d66.pdf
  9. رلف، ادوارد. (1389). مکان و بی مکانی. (محمدرضا نقصان محمدی، کاظم مندگاری، زهیر متکی مترجمان). تهران: آرمان‌شهر. چاپ دوم.
  10. سلطانی فرد، هادی؛ و صابری کاریزی، زهرا. (1397). بررسی اثرات پیکره­بندی بر کیفیت فضایی پارک­های شهری مشهد مطالعه موردی: پارک­های شهر مشهد. فصلنامه مطالعات شهری، 27، 27-40. https://urbstudies.uok.ac.ir/article_60848_a7b6bd4298e83de2fade2c54fe6888d5.pdf
  11. شیر محمدیان­زاده، رعنا؛ و خطیبی، محمدرضا. (1400). کاربست مفهوم فضاهای تنفس­گاهی در محلات شهری با تأکید بر مؤلفه زیست محیطی. هویت شهر، 45(15)، 49-64. https://hoviatshahr.srbiau.ac.ir/article_15716_d8102300c6c530921ee427759032e3b5.pdf
  12. شیرمحمدیان، شارین؛ و عزیزی، شادی. (1399). شناسایی عوامل مؤثر بر کیفیت فراغت زنان از دیدگاه کنش متقابل در مراکز چندمنظوره شهری (مطالعه موردی: مرکز چندمنظوره کوروش). هویت شهر، 42(14)، 95-108. https://hoviatshahr.srbiau.ac.ir/article_15021_c495b63a9bc78f1bbc6c49ec886fda39.pdf
  13. محمدی، چنور، نظم فر، حسین، محمدی، سعدی. (1397). ارزیابی توزیع فضایی کیفیت زندگی در محلات شهری، موردمطالعه: منطقه دو شهر اردبیل. فصلنامه علمی ـ پژوهشی پژوهش‌های بوم‌شناسی شهری، 9 (18)، 27-40. doi: 10.30473/grup.2018.4453
  14. معصومی، افسانه؛ و قلمبر دزفولی، مریم. (1398). سنجش عوامل مؤثر بر کیفیت زیبایی­شناختی در مسکن شهری (محله جمال‌آباد). هویت شهر، 42(14)، 81- 94. https://hoviatshahr.srbiau.ac.ir/article_15936_21b41172dc35fcfc17682eccc57ea0fd.pdf
  15. منصور حسینی، ندا؛ و جوان فروزنده، علی. (1397). نقش مؤلفه­های کالبدی - معنایی مکان­های عمومی مجتمع­های مسکونی در حضور پذیری سالمندان، هویت شهر، 33(12)، 61-74. https://hoviatshahr.srbiau.ac.ir/article_12498_d8bd52f16918adddf03906102a830085.pdf
  16. مهوری، پریسا؛ قلعه­نویی، محمود؛ و مختارزاده، صفورا. (1399). سنجش کیفیت فضای شهری بر اساس معیارهای مکان سازی با تأکید بر کیفیت دسترسی؛ مورد پژوهی: میدان عتیق اصفهان. مطالعات شهری. 9(35)، 47-60. https://urbstudies.uok.ac.ir/article_61328_eaa217a506b6b28103b9910adf4238ed.pdf
  17. صدری کیا، سمیه؛ بمانیان، محمدرضا؛ و انصاری، مجتبی. (1397). کیفیت ادراک معنای فضا با دریافت نور روز. هویت شهر، 3 (12)، 1-18..https://hoviatshahr.srbiau.ac.ir/article_13392_a6e2f883edd5bcb33e57e1dde4c33519.pdf
  18. Alexander, C., Ishikawa, S., Silverstein, M., Jacobson, M., Fiksdahl-King, I., & Angel, S. )1977(. A Pattern Language: Towns, Buildings, Construction. New York: Oxford University Press.
  19. Appleyard, D., & Jacobs, A. (1982). Toward an Urban Design Manifesto (Working Paper No. 384).
  20. Bacon, E. (1974). The Design of Cities. New York: Penguin.
  21. Banerjee, T. )2001(. “The Future of Public Space: Beyond Invented Streets and Reinvented Places.« Journal
    of the American Planning Association,
    67 (1), 9–24
  22. Bentley, I. (1998). “Urban Design as an Anti-Profession”. Urban Design Quarterly, 65: 15. https://www.udg.org.uk/sites/default/files/publications/65%20JANUARY%201998%20-%20ISSUE%2065%20text%20under%20image.pdf
  23. Carmona, M. (2003). Public Place and Urban Spaces. London: Architectural Press.
  24. Carmona, M. (2014). “The Place-Shaping Continuum: A Theory of Urban Design Process”. Journal of Urban Design,19(1), 2–36.
  25. Carmona, M., Magalhaes, C., & Hammond, L. (2008). Public Spaces: the management Dimension, USA and Canada: Routledge.
  26. Canter, D. (1977). The Psychology of Place. London: Architectural Press.
  27. Cullen, G.)1961(. London: Architectural Press.
  28. Ewing, R., & Handy, S. (2009). “Measuring the Unmeasurable: Urban Design Qualities Related to Walkability”. Journal of Urban Design. 14(1), 65–84. https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/13574800802451155
  29. Gurer, N., Imran Guzel, B., & Kavak, I. (2017). Evaluation on Living Public Space and their Qualities, Case Study from Anlara Konur, karanful & Yuksel Streets. Iop Conference. Series, materials, Science & Engineering, 245(7): 1-14. https://ur.booksc.eu/book/68379308/0bf4b9
  30. Javanbakht, Mihammad, Moghadam, Majid Kiavarz, Neisani Samani, Najmeh, Zebardast, Lobat, & Darvishi Boloorani, Ali. (2021).Spatial-temporal analysis of urban environmental quality of Tehran, Ecological Indicatorsjournal homepage: www.elsevier.com/locate/ecolind
  31. Khan, A. , Moulaertb, F., Schreursb, J., & Miciukiewiczc, K. (2014). Integrative Spatial Quality: A Relational Epistemology of Space and Transdisciplinarity in Urban Design and Planning. Journal of Urban Design. 19(4), 393-411, DOI: 10.1080/13574809.2014.936142. https://www.researchgate.net/publication/264351627_Integrative_Spatial_Quality_A_Relational_Epistemology_of_Space_and_Transdisciplinarity_in_Urban_Design_and_Planning
  32. Khan, A. Z., Moulaert, Z., F. & Schreurs, J. (2013). “Epistemology of Space: Exploring Relational Perspectives in Planning, Urbanism, and Architecture”. International Planning Studies. 18(3–4): 287– 303. https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/13563475.2013.837138
  33. Khan, A. Z., Vandevyvere, Z., H. & Allacker. K. )2013(. “Design for the Ecological Age: Rethinking
    the Role of Sustainability in Architectural Education”. Journal of Architectural Education. 67(2):
    175–185. https://dipot.ulb.ac.be/dspace/bitstream/2013/154416/1/DEA-Oct2013.pdf
  34. Koslova, L., & Koslov, V. (2018). Ten Quality Criteria of the Public Spaces in a Large City, MATEC web of Conferences. 212(21):1-6.
  35. Li, X., Hung, Y., & Ma, X. (2021). Evaluation of the accessible urban public green space at the community-scale with the consideration of temporal accessibility and quality. Ecological Indicators. 131, 108-231. journal homepage: www.elsevier.com/locate/ecolind
  36. Loukaitou-Sideris, A. )2012(. “Addressing the Challenges of Urban Landscapes: Normative Goals for
    Urban Design”. Journal of Urban Design. 17(4): 467–484. DOI: 1080/13574809.2012.706601
  37. Lynch, K. (1981). Good City Form. Cambridge, MA: MIT Press.
  38. Lynch, K. (1960). The Image of the City. Cambridge, MA: Technology Press and Harvard University Press.
  39. Madanipour, A. (2006). “Roles and Challenges of Urban Design”. Journal of Urban Design. 11(2): 173– 193. https://www.researchgate.net/publication/240530028_Roles_and_Challenges_of_Urban_Design
  40. Mateo-Babiano, I. (2019). Pedestrin Space Management as a Strategy in Achieving Sustainabl Mobility, Retrieved March 23, 2020, from website: http://www.oikos-international.org.
  41. Mehta, V. (2014). “Evaluating Public Space”. Journal of Urban Design. 19(1). http://dspace.conacyt.gov.py/xmlui/bitstream/handle/123456789/42849/Evaluating-Public-Space.pdf?sequence=1&isAllowed=y
  42. Pacheco, F., & Wyckmans, A. (2012). Spatial Ouality Assessments for Building Performance Tools in Energy Renovation, Chapter 6, Building Sustainability Assessment tools. Portugal SBB, Contribution of Sustainable Building to Meet 20-20-20 Targets. https://www.researchgate.net/profile/Fernanda-Acre-Pacheco/publication/272826151_Spatial_Quality_Assessments_for_Building_Performance_Tools_in_Energy_Renovation/links/54f07c120cf2432ba65b2bb9/Spatial-Quality-Assessments-for-Building-Performance-Tools-in-Energy-Renovation?origin=publication_detail
  43. Panter, J. (1991). Participation in the Design of Urban Urban Space. Landscape Design. 200.
  44. Ochieng Omollo, W. (2019). Determinants of Quality Assurance within the Building Construction Industry (Case Study: Kisii Town, Kenya). International Journal of Architecture and Urban Development. 9(4), 5-16. https://journals.srbiau.ac.ir/article_14933_c9fcd83cd3d5cae52a765a03dd2aa975.pdf
  45. Oswald, F., & Bacini, P. (2003). Netzstadt. Designing the urban, Basel, Boston. Berlin: Birkhäuse.
  46. Shultez, N.(2011), Splite of Place, translate by: Mohammadreza Shirazi, Second time, Tehran: Rokhdadno press.[in Persian]
  47. Sternberg, E. (2000). An Integrative Theory of Urban Design”. Journal of the American Planning Association. 66 (3).
  48. Wojnarowska, A. (2016). MODEL FOR ASSESSMENT OF PUBLIC SPACE QUALITY IN TOWN CENTERS. European spatial research and policy, Volume 23, 81-109. https://www.researchgate.net/publication/305110607_Model_for_Assessment_of_Public_Space_Quality_in_Town_Centers/fulltext/5782527308ae69ab88285ca5/Model-for-Assessment-of-Public-Space-Quality-in-Town-Centers.pdf?origin=publication_detail
  49. Zhou, R., Liu, G., & Zhang, Y. (2021). Sustainability evaluation and spatial heterogeneity of urban agglomerations: a China case study. Discover Sustainability,  2(1). https://doi.org/10.1007/s43621-021-00012-3